Στις 26 του περασμένου Σεπτέμβρη πάνω από 100 normalistas από το αγροτικό κολέγιο δασκάλων Burgos της Ayotzinapa, οι οποίοι διαμαρτύρονται για την υποβάθμιση των κολεγίων τους, βρίσκονταν στο δρόμο προς την πόλη Iguala με σκοπό να μαζέψουν χρήματα για να πάνε στη διαδήλωση μνήμης για τη σφαγή στο Tlateloco.¹

Η κατάληψη λεωφορείων αποτελεί μια πρακτική των ριζοσπαστών normalistas καθώς πολλές φορές, λόγω της ανύπαρκτης δημόσιας συγκοινωνίας, είναι ο μόνος τρόπος για να πάνε σε μια διαδήλωση και η αστυνομία χρησιμοποίησε ως πρόφαση ότι είχαν καταλάβει τρία λεωφορεία. Στην πραγματικότητα η αιτία ήταν ένα ένα συνέδριο για την οικογενειακή πρόνοια που διαδραματιζόταν στην Iguala και στο οποίο προεδρεύει η γυναίκα του δημάρχου. Εκεί θα παρουσιάζονταν τα “έργα” της οικογένειας δημάρχου εν όψη και των επόμενων εκλογών και καθώς φάνηκε δεν έπρεπε με τίποτα να αφεθεί το περιθώριο στους normalistas να το αμαυρώσουν.

Την προηγούμενη ημέρα ήδη οι μπάτσοι είχαν καταφέρει να τους εμποδίσουν κλείνοντας τους δρόμους αλλά για εκείνη την ημέρα η εντολή ήταν διαφορετική. Η δημοτική αστυνομία σταμάτησε τα λεωφορεία πυροβολώντας τα, ενώ στράφηκε και προς άλλο λεωφορείο που το πέρασε για κατειλημμένο. Ο απολογισμός της επιχείρησης ήταν 6 άνθρωποι νεκροί, 25 τραυματίες και 43 συλλήψεις φοιτητών. Οι συλληφθέντες φοιτητές μεταφέρθηκαν σε ένα αστυνομικό τμήμα και από εκεί σε ένα άλλο και κάπου ανάμεσα στις μεταφορές εξαφανίσθηκαν και παραμένουν ως τέτοιοι μέχρι και σήμερα. Ο δήμαρχος, η γυναίκα του (για την οποία είναι πασίγνωστη η σχέση της με διάφορους μαφιόζους) και ο διοικητής του τμήματος της Iguala φρόντισαν επίσης να εξαφανισθούν, λίγες ώρες μετά το συμβάν.

Το γεγονός αυτό πυροδότησε μια σειρά από διαδηλώσεις, οι οποίες απαιτούσαν την επιστροφή των 43 αγνοούμενων από την αστυνομία. Μέσα σε αυτό το διάστημα ένα κυβερνητικό κτίριο κάηκε από τους διαδηλωτές, το δημαρχείο σπάστηκε και αρκετά λεωφορεία και φορτηγά από εταιρείες απήχθησαν, άλλα για διαμαρτυρίες και άλλα για την υποστήριξη των οικογενειών των αγνοούμενων που κοιμούνται στο κολέγιο της Ayotzinapa, όπως τα δύο φορτηγά της Coca-Cola την 1η Οκτώβρη των οποίων το εμπόρευμα μοιράστηκε στις οικογένειες των αγνοούμενων ή πουλήθηκε για να μαζευτούν χρήματα για αυτούς. Οι διαδηλωτές πίστευαν ότι ο δήμαρχος και η αστυνομία σε συνεργασία με τη μαφία “εξαφάνισε” τους φοιτητές, κάτι στο οποίο συνηγορούσε και το γεγονός ότι βρέθηκαν διάφοροι ομαδικοί τάφοι στην περιοχή, σε κανέναν από αυτούς όμως δεν ταυτοποιήθηκε DNA που ανήκε σε κάποιον από τους αγνοούμενους.

Τελικά η πραγματικότητα ήταν ακόμα χειρότερη. Τρία μέλη της μαφίας ναρκωτικών Guerreros Unidos ομολόγησαν ότι παρέλαβαν από τη δημοτική αστυνομία τους αγνοούμενους (κάποιοι ήταν ήδη νεκροί), τους εκτέλεσαν, έκαψαν τα σώματά τους, τα διαμέλισαν και τα πέταξαν σε ένα ποτάμι. Η δημοσιοποίηση των ομολογιών αυτών πυροδότησε ακόμα μεγαλύτερες διαδηλώσεις καθώς και την σύλληψη του δημάρχου και της γυναίκας του, κάποιων μαφιόζων και μερικών δεκάδων μπάτσων. Μάλιστα η κρίση στην οποία έχει περιέλθει το Μεξικό είναι τέτοια που ορισμένοι κάνουν λόγο για ενδεχόμενη επέμβαση του στρατού για να καταστείλει τις διαδηλώσεις.

Το γεγονός αυτό βέβαια δεν πρόκειται να αλλάξει καθόλου την κατάσταση με τις μαφίες στο Μεξικό και αυτό οι διαδηλωτές το ξέρουν πολύ καλά. Τα καρτέλ ναρκωτικών που θρέφονται κατά βάση από την τερατώδη ζήτηση των ΗΠΑ για ναρκωτικά έχουν μεγάλη και αιματηρή ιστορία στο Μεξικό. Το Μεξικό εξελίσσεται όλο και περισσότερο σε πεδίο μάχης διάφορων ανταγωνιζόμενων οργανώσεων του οργανωμένου εγκλήματος. H εμπλοκή του στρατού, δήθεν για να καταστείλει αυτήν την αιματηρή αναμέτρηση, έκανε τα πράγματα ακόμα χειρότερα – αφού κανείς δεν είναι σίγουρος αν οι καραβανάδες είναι όντως “ουδέτεροι”. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Los Zetas που θεωρούνται οι πιο τεχνολογικά αναβαθμισμένοι, οι πιο καλά οργανωμένοι και οι πιο αιμοβόροι που δεν τηρούν κανένα “κώδικα τιμής” και οι οποίοι προέρχονται κατευθείαν από το μεξικανικό στρατό. ²

Επιπλέον ο ρόλος της αστυνομίας δεν φαίνεται να αλλάζει σε τίποτα παρά τις συλλήψεις. Στις 15 Νοέμβρη για παράδειγμα κάποιοι αστυνομικοί μπήκαν στην πανεπιστημιούπολη της πόλης του Μεξικού τραβώντας φωτογραφίες με την πρόφαση ενός κλεμμένου κινητού και όταν κάποιοι φοιτητές τους ζήτησαν να βγουν έξω, αυτό κατέληξε σε πυροβολισμούςτραυματίζοντας 2 φοιτητές κι ένα σκύλο. Δύο μέρες μετά οι φοιτητές από το πανεπιστήμιο της πόλης του Μεξικού θα κρατούσαν το πανό της πορείας για τους αγνοούμενους φοιτητές οι οποίοι επίσημα δεν έχουν ταυτοποιηθεί ακόμα με τα ευρήματα στο ποτάμι.

Η κατάσταση στο Μεξικό μπορεί να μοιάζει ξένη για τα ελληνικά δεδομένα και είναι αλήθεια ότι τα όρια της βίας εκεί βρίσκεται σε άλλα επίπεδα. Χαρακτηριστικό για παράδειγμα είναι το ότι μπορεί να βρίσκονται κρεμασμένα σε γέφυρες διαμελισμένα πτώματα μεταναστών, αστέγων αλλά και μελών αντίπαλης μαφίας σαν στοιχείο εκφοβισμού. Αυτό όμως που μπορούμε να κατανοήσουμε μέσα απ’ την ελληνική εμπειρία είναι τους τρόπους με τους οποίους κρατικοποιείται το οργανωμένο έγκλημα τόσο διεθνώς όσο και εκεί συγκεκριμένα. Η ιστορική αντίθεση μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας έχει πεθάνει προ πολλού, με το κράτος να συνδέεται όλο και πιο οργανικά με το οργανωμένο έγκλημα. Το παράδειγμα των 43 normalistas από την Ayotzinapa αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επιβολής της δημόσιας τάξης μέσα από την συνεργασία της δημοτικής αρχής, των μπάτσων και της μαφίας. Αν αυτή είναι η κατάσταση στην οποία εναντιώνονται οι διαδηλωτές του Μεξικού, σίγουρα έχουν αναλάβει ένα πολύ δύσκολο έργο.

1. Οι ταραχώδεις εκείνες χρονιές του τέλους της δεκαετίας του ‘60 όπως και στον υπόλοιπο κόσμο έτσι και στο Μεξικό δεν έλειψαν καθόλου. Οι διαδηλωτές στο Μεξικό όμως είχαν την ατυχία να βρεθούν αντιμέτωποι με τους Ολυμπιακούς Αγώνες που πραγματοποιήθηκαν στη πόλη του Μεξικού το 1968 και όλη την βία του στρατο-αστυνομικού συμπλέγματος που τους περιβάλει. Λίγους μήνες πριν την έναρξη των αγώνων η αστυνομία εισέβαλε στην πανεπιστημιούπολη συλλαμβάνοντας και σκοτώνοντας με σκοπό να καταλάβουν το χώρο καθώς αυτός προοριζόταν για την επίσημη τελετή ένραξης των αγώνων. Λίγες μέρες πριν από την τελετή έναρξης, οι φοιτητές αποφάσισαν να διαδηλώσουν ειρηνικά, ζητώντας την απόσυρση του στρατού από το πανεπιστήμιο. Η πορεία θα κατέληγε στην πλατεία Tres Culturas. Σε αυτήν την κλειστή πλατεία ο στρατός και η αστυνομία είχε στήσει μια δολοφονική ενέδρα που κατέληξε σε εκατοντάδες ίσως και χιλιάδες νεκρούς. Σύμφωνα με μαρτηρίες τα πτώματα μαζέφτηκαν άρων άρων με μπουλντόζες και αποτεφρώθηκαν (ορισμένοι ακόμα και ζωντανοί) και το επόμενο πρωί το μόνο που είχε απομείνει ήταν τα σημάδια στις πλάκες και τους τοίχους από τις σφαίρες. Το γεγονός αποκρύφθηκε συστηματικά και τα ντόπια και διεθνή media έκαναν λόγο για κάποιους ταραξίες και για μόλις 25 νεκρούς. Η σφαγή στο Tlateloco όπως έμεινε στην ιστορία ήταν αρκετή για να εμποδίσει να πραγματοποιηθούν διαδηλώσεις για κάμποσα χρόνια. ︎
2. Προέρχονται απ’ τις “αερομεταφερόμενες ειδικές δυνάμεις” (gafe), τα πιο καλοεκπαιδευμένα κομμάντο… “Kαλοεκπαιδευμένα” είπαμε; Nαι. Oι πρώην gafe και στη συνέχεια “ζητάδες” πέρασαν κατά κύματα, την δεκαετία του ‘90, από ένα απ’ τα καλύτερα διεθνή σχολεία “ειδικών μονάδων”, και μάλιστα με έμφαση την “αντιτρομοκρατική δράση”, τον πόλεμο σε πόλεις, κλπ: το στρατόπεδο εκπαίδευσης της 7ης ομάδας ειδικών αποστολών του αμερικανικού στρατού, το σχολείο των περιβόητων “snake eaters”, στο Fort Bragg της βόρειας Kαρολίνας. Βλ. Sarajevo, τεύχος 45, «τα ομόλογα – και οι “ζητάδες” (στο μεξικό…)» ︎

Στο προηγούμενο τεύχος, κάναμε μια σύντομη αναφορά στην θεωρία συστημάτων, στην καταγωγή της μέσα από τα ερευνητικά εργαστήρια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, στην συμβολή της στην γενικότερη αλλαγή των αντιλήψεων των ειδικών των αφεντικών από το ’70 και μετά. Καταλήγαμε σε ένα όχι και τόσο επεξηγηματικό σχόλιο όσον αφορά την τάση της μηχανοποίησης σε επιστημονικό και όχι μόνο επίπεδο. Σε αυτό το τεύχος, θα κάνουμε ένα άλμα στο χρόνο και θα έρθουμε στο σήμερα για να δείξουμε ένα παράδειγμα που φωτίζει λίγο παραπάνω το σχόλιο της μηχανοποίησης του προηγούμενου τεύχους και δείχνει προς τα πού κοιτούν οι ειδικοί των αφεντικών. Βλέψεις οι οποίες μπορεί κανείς να τις διακρίνει από τα χρόνια της Κυβερνητικής της δεκαετίας του ’40.

Ο λόγος για την ανάπτυξη ενός μαθηματικού μοντέλου προσομοίωσης των εξεγέρσεων του Λονδίνου. Το εν λόγω μοντέλο παρουσιάστηκε από το τμήμα “επιστημών ασφάλειας και εγκλήματος” του University College London και αποτελεί ένα ακόμα απόκτημα της συλλογής του ερευνητικού κέντρου CASA (Center of Advanced Spatial Analysis) του UCL, ανάμεσα σε άλλα μαθηματικά μοντέλα που προβλέπουν το ένα ή το άλλο μέσα σε μια αστική περιοχή. Στόχος και σε αυτό το μοντέλο είναι η ανάπτυξη μιας μαθηματικής φόρμουλας κατάλληλα αλγοριθμοποιημένης, που θα είναι σε θέση να προβλέπει την όξυνση μιας αντίστοιχης εξέγερσης και θα δίνει την δυνατότητα στην αστυνομία να αντιδράει γρήγορα και αποτελεσματικά, πριν ξεφύγει η κατάσταση όπως συνέβη τον Αύγουστο του ’11.

Ένα ιδεατό σχήμα της μοντελοποίησης πραγματικών καταστάσεων έχει ως εξής: πρώτα συλλέγονται όλες οι πληροφορίες, τα στατιστικά δεδομένα και ό,τι άλλο μπορεί να φανεί χρήσιμο όσον αφορά το φαινόμενο που μελετάται. Στη συνέχεια, επιλέγεται το σύστημα αναφοράς (πχ. εξεγερμένοι – αστυνομικοί) και τα υπόλοιπα συστήματα που επιδρούν σε αυτό με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τις επιλογές των ερευνητών (πχ. χωροταξία της πόλης, προσβασιμότητα κλπ). Διατυπώνονται οι βασικές συναρτήσεις με βάση τις οποίες μοντελοποιούνται οι σχέσεις μεταξύ των μερών του συστήματος (πχ. οι κινήσεις των μεμονωμένων διαδηλωτών με βάση την κατεύθυνση του πλήθους, οι αλληλεπιδράσεις με την αστυνομία κλπ). Και τέλος, όλο αυτό παίρνει μια αλγοριθμική μορφή, ώστε να γίνει δυνατή η εκτέλεση της εφαρμογής στον υπολογιστή, να εκτιμηθούν τα αποτελέσματα του μοντέλου και να φανεί αν τελικά προσομοιάζει όντως την πραγματικότητα ή βρίσκεται εντελώς αλλού σε σχέση με το τί συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις.

Ο Toby Davies, ένας εκ των ερευνητών που ανέπτυξαν το συγκεκριμένο μοντέλο, δήλωσε ότι οι εξεγέρσεις είναι σπάνια γεγονότα και είναι πολύ δύσκολο να προβλεφτεί η εξέλιξή τους. Κατά συνέπεια, ένα από τα κύρια στρατηγικά θέματα που προέκυψαν ως βασικό μέλημα για την αστυνομία, κατά την διάρκεια των ταραχών του 2011 στο Λονδίνο, ήταν το πότε και το πού έπρεπε να αναπτύξει τους πόρους της και πόσοι αστυνομικοί χρειάζονταν για να ελέγξουν την κατάσταση. Η δήλωση αυτή μας οδηγεί αναπόφευκτα στο να πούμε τρία πράγματα πάνω σε αυτό. Πρώτον η αλλοτρίωση του επαγγέλματος μπορεί να οδηγήσει κάποιον στο σημείο να αντιμετωπίζει την κοινωνική υποδομή μιας χώρας, τα τάγματα ασφαλείας της δημόσιας τάξης και τις πηγές εσόδων μιας επιχειρήσεις με τον ίδιο ακριβώς τρόπο: σαν “πόρους” [resources]. Άλλωστε, μετά από χρόνια τριβής μπροστά από αλληλουχίες μαθηματικών συμβόλων και χορούς ψηφιακών εικονοστοιχείων τί διαφορά έχει αν αυτά προσομοιάζουν το ένα ή το άλλο πράγμα (λες και διαφέρουν οι συνταγές των συναρτήσεων…). Δεύτερο αξιοσημείωτο γεγονός: ούτε λόγος για τα κοινωνικά προβλήματα που ενδέχεται να οδήγησαν στην εξέγερση του 2011. Αλλά απ’ την άλλη τί θα είχαν να πουλήσουν στους μπάτσους αν περιορίζονταν στο απλό και κατανοητό: σταματάτε να πυροβολείτε υπόπτους στον δρόμο άμα δεν θέλετε εξεγέρσεις! Αλλού όμως είναι τα λεφτά και ένα ερευνητικό κέντρο με την σφραγίδα του UCL και με γενναίες κρατικές χρηματοδοτήσεις πρέπει να έχει να επιδείξει έργο. Τρίτο και τελευταίο: είναι καθαρά και ξάστερα μπάτσοι! Και το χειρότερο, δεν φαίνεται να ενοχλεί κανέναν.

Οι εξεγέρσεις των αράβων συγκλόνισαν κάθε αυταπάτη που είχε χτισθεί στους δυτικούς υπηκόους από κάθε λογής στερεότυπα κατωτερότητας και ρατσισμού. Κλόνισε μαζί τους και τους ιδεολογικούς μηχανισμούς των κρατών αυτών που καταναλώνοντας εν πολλοίς τα ιδεολογήματα που οι ίδιοι πλασάρουν σαν «εξήγηση της δυτικής κυριαρχίας» πάνω στο αραβικό προλεταριάτο, πιάστηκαν με τα βρακιά πεσμένα, όταν οι νεαροί /ες άραβες άρχισαν να αλλάζουν τον κόσμο, και με το αίμα τους. Αυτό με τα βρακιά πεσμένα ερμηνεύτηκε κοινωνικά μέσα από το πρίσμα της συγκεκριμένης ιστορικής καπιταλιστικής κίνησης, και σαν σημείο καμπής έχει τις ιδεοληψίες που πουλάνε οι δυτικοί για τον εαυτό τους, και τα υπέροχα εργαλεία που μόνο αυτοί φτιάχνουν. Οι δυτικοί είδαν μέσα από τον καθρέπτη της κυριαρχίας τους, αυτούς τους «απολίτιστους» να γίνονται αυτό που είναι χάρις στα εργαλεία που οι ίδιοι οι δυτικοί έχουν δημιουργήσει, τον υπολογιστή και το facebook. «Δεν θα γίνονταν αυτές οι εξεγέρσεις αν δεν υπήρχαμε εμείς» σκέφτηκαν και ηρέμησαν. Όμως αυτή η αποτυχία, όχι απλώς πρόβλεψης[ref]

από το άρθρο του bbc «supercomputer predicts revolution» της 9ης σεπτέμβρη 2011

[/ref], αλλά εντοπισμού των έντονων κοινωνικών/ταξικών εντάσεων στην αιγυπτιακή κοινωνία, έριξε στο καναβάτσο τους μηχανισμούς των δυτικών κρατών. Το θεωρούσαν αδύνατο να εξεγερθούν οι άραβες, γιατί ήθελαν να είναι αδύνατο και τελικά το πίστεψαν.

Αυτή η αποτυχία των ειδικών αναλυτών του συστήματος που πληρώνεται αδρά για την διανοητική εργασία τους να συγκεντρώνουν στοιχεία, να τα αξιολογούν με κάποιο ήδη κοινωνικά διαμορφωμένο τρόπο (που είπαμε περιφραστικά μέσα σε ποιο πλαίσιο κινείται) και να εισηγούνται συγκεκριμένες κινήσεις, είναι πολύ σημαντική για να αφεθεί στην τύχη της. Πέρα από τους αναπόφευκτους εσωτερικούς κραδασμούς στην ιεραρχία τους, άλλωστε μια αποτυχία κάποιων είναι η ευκαιρία κάποιων άλλων, υπάρχει ένα τεράστιο ζήτημα ιδεολογικού προσανατολισμού των κενών ερμηνείας που δημιουργεί ένα τέτοιο ιστορικό γεγονός. Κενό στην κυρίαρχη γλώσσα/ερμηνεία της επανάστασης κάποιων που θεωρούνταν από καιρό ξοφλημένοι. Το αραβικό προλεταριάτο. Η είδηση λοιπόν ότι ένας σούπερ κομπιούτορας προβλέπει (λίγο αργά είναι η αλήθεια) την επανάσταση στην Αίγυπτο έκανε τον γύρο του ψηφιακού κόσμου. Αφού τον «τάισαν» με 100 εκ. άρθρα και αφού δημιούργησε ένα συνδεδεμένο δίκτυο από 100 τρις διασυνδεδεμένες «πληροφορίες» σχετικά με την διάθεση ενός πληθυσμού σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία, στην ερώτηση «πως πάει η Αίγυπτος;», σαν αποτέλεσμα στο καρδιογράφημα έδειξε το κώμα που περιήλθε ο Μουμπάρακ. Και σουπερ λοιπόν, όχι απλός ή ότι να’ ναι, και μάντης (κακών για αυτούς) προβλέψεων.

Ο τεχνολογικός φετιχισμός είναι ένα από τα κύρια λιπαντικά των αξιώσεων για κατανόηση του κόσμου που παράγουν οι δυτικές κοινωνίες, και σε αυτήν την ιστορική στιγμή δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Γενικά μιλώντας, η κωδικοποίηση διαμορφώνεται ως εξής: η αποτυχία είναι της ανθρώπινης (διανοητικής) εργασίας και η λύση είναι στον υπολογιστή (και στον μετασχηματισμό της εργασίας που αυτό φέρνει), στους υπολογισμούς του και στα μαθηματικά του μοντέλα. Βέβαια, οι άραβες εξεγερμένοι γράφουν ιστορία με την θέληση και το αίμα τους, αδιαφορώντας για τα μοντέλα που επιτυγχάνουν ή αποτυγχάνουν να προβλέψουν. Αν και σίγουρα γνωρίζουν ότι οι μηχανές θανάτου, και όχι μόνο, έχουν στοχεύσει πάνω τους…